X
تبلیغات
زولا

ستاره انیس

شعر و ادبیات فارسی
دوشنبه 3 اردیبهشت‌ماه سال 1397

بزرگداشت مقام ادبی سعدی شیرازی

زندگی نامه سعدی  (به مناسبت روز بزرگداشت مقام ادبی – فرهنگی شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی)


بخش پنجم ...

 

سبک شعری سعدی

 

شیوه اصلی ترکیب کلام سعدی چنین به نظر می​آید: نخست یک حقیقت اخلاقی را بیان می​کند، سپس آن را با یک سلسله تمثیل​ها به نوعی مجسم می​سازد.

 

عدو را به کوچک نباید شمرد                         که کوه کلان دیدم از سنگ خرد

نبینی که چون باهم آیند مور                            ز شیران جنگی بر آرند شور

نه موری، که مویی کزان کمتر است                    چو پر شد ز زنجیر محکم ترست

 

گاهی نیز بر عکس، تصویر حکایت از برای تجسم یک اندیشه به کار می​رود، حتی غالبا از یک داستان ساده یا خاطره ساده جوانی یک اندیشه عارفانه بدست می آید که اصلا انتظار نمی​رفت.

سعدی، گاه نیز شیوه​ی تضاد را در پیش می​گیرد و می​داند که چگونه تاثیر جملات کوتاه و دقیق را بیشتر سازد، مثلا در گلستان چنین  می​نویسد:

هرگز از دور زمان ننالیدم و روی از گردش آسمان در هم نکشیدم مگر وقتی که پایم برهنه ماند بود و استطاعت پاپوشی نداشتم  به جامع کوفه در آمدم  دلتنگ یکی را دیدم پا نداشت . سپاس نعمت حق بجا آوردم و بر بی​کفشی صبر کردم»

شیوه دیگر سعدی این است که اندیشه را مطرح می​کند و دلائل  موافق و مخالف را با هم بیان می​کند، « مثلا در پند نامه پس از ستایش کرم و سخاوت بلافاصله انتقاد از بخل شروع می​شود»

یا اینکه موضوع را میان دو شخص مورد بحث قرار می​دهد و دلائل موفق و مخالف را مطرح می​سازد « مثلا حکایت مناظره پدر و پسر درباره منافع و مضرات سفر»

اما در مورد اشخاص داستان، سعدی با شیوه​ای که رایحه قرون وسطی از آن به مشام می​رسد نه تنها افراد بشر و زنده ها را به سخن در  می​آورد بلکه حیوانات و حتی اشیا را نیز به حرف زدن وا می​دارد« مانند گفتگوی فرح انگیز طوطی و زاغ و مباحثه​ایی میان رایت و پرده قصر در گلستان»

تمام لذت سبک سعدی از پیوند اندیشه ها با هم سر چشمه می​گیرد و این لذت به اندازه​ایی عالی است که حتی ترجمه نیز آن را از بین    نمی​برد. این پیوند خشک و انتزاعی نیست بلکه یک اندیشه است که با تصویر تحقق یافته است، اندیشه و تصویر چنان با هم آمیخته است که خواننده از خود می​پرسد آیا امکان دارد اندیشه​ای بدون تصویری ملموس به مغز سعدی خطور کرده باشد؟ در آثار سعدی قسمت​های بسیاری دیده می​شود که در آنها تصویر و اندیشه در می​آمیزد و حتی چنان با اندیشه آمیخته  می​شود که تصویر تبدیل به همان اندیشه می​شود.

 

ادامه دارد ...